اللهم کن لولیک الحجة بن الحسن صلواتک علیه و علی آبائه فی هذه الساعة و فی کل ساعة ولیا و حافظا و قائدا و ناصرا و دلیلا و عینا حتی تسکنه ارضک طوعا و تمتعه فیها طویلا
شنبه ٢٤ آذر ١٣٩٧

طلبه باید راه را با معرفت و علم و یقین انتخاب کند و با معرفت و علم و یقین هم آن را ادامه دهد.
 
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 3348
 بازدید امروز : 15
 کل بازدید : 1302297
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
طلبه کی ازدواج کند؟

بسمه تعالی

طلبه کی ازدواج کند؟

کاظم علی محمدی

با آنکه دین مبین اسلام جوانان را به زود ازدواج کردن سفارش نموده و از والدین خواسته زمینه ازدواج فرزندان خود را فراهم نمایند، ولی به نظر می‌رسد توصیه طلاب جوان به ازدواج باید با ملاحظاتی همراه باشد. گرچه فضای فرهنگی و اجتماعی جامعه و محرک‌های غریزیِ فراوانِ موجود در آن بسیاری از جوانان و از جمله طلاب را گاهی به شدت در تنگنا قرار می‌دهد و فشار روانی و جنسی زیادی را بر آنان تحمیل می‌کند، لکن با در نظر گرفتن اقتضائات حیات طلبگی و رسالت‌ها و مأموریت‌های بزرگی که بر دوش اهل علم گذاشته شده است، ازدواج زودهنگام طلاب در بسیاری از موارد با چالش‌ها و آسیب‌های جدی مواجه است. برخی از این آسیب‌ها عبارت است از:

1.        افت تحصیلی؛

2.        درگیری فرسایشی با مشکلات مالی و معیشتی؛

3.        روی آوردن به اشتغالات غیر علمی و غیر طلبگی؛

4.        سر از بازار کار غیرتخصصی با دستمزد، مزایا و منزلت کمتر در آوردن؛

5.        مشکلات خانوادگی (ضعف در مهارت‌های همسرداری و فرزندپروری، طلاق[1] و...).

شهید ثانیH در اهمیت ازدواج بهنگام طلاب می‌نویسند:

«باید طلبه تا وقتی که نیازمندی‌های علمی و تحصیلات خود را برآورده نکرده است، از تأهل و تشکیل خانواده خودداری ورزد؛ زیرا تأهل و ازدواج بیشترین عامل سرگرمی‌های غیر علمی و بزرگ‌ترین مانع تحصیلی است، بلکه می‌توان آن را علت تامّه همه موانع تحصیلی تلقی کرد»[2].

مرحوم آیت الله مجتهدیH می‌فرمایند:

یکی از آسیب‌هایی که ممکن است طلبه را به مقصد نرساند، زود ازدواج کردن است. البته برای کسانی که تحصیلات و اشتغالات علمی ندارند، نه تنها مانعی ندارد بلکه زود ازدواج کردن آنها در بعضی موارد لازم است. ولی طلاب علوم دینیه که در ابتدای درس هستند، باید از تأهل و تشکیل خانواده خودداری کنند. منظور از ابتدای درس تا قبل از خواندن لمعتین است. در قدیم علماء بزرگ ما تا به اجتهاد یا قریب به آن نمی‌رسیدند ازدواج نمی‌کردند و امروزه اگر طلبه‌ای در خودش نمی‌بیند که صبر کند تا وارد درس خارج شود و بعد ازدواج کند، لااقل باید کتاب لمعتین را تمام کند و اگر مقدور باشد ملبس به لباس مقدس روحانیت شود بعد ازدواج کند؛ زیرا تجربه ثابت کرده است بعضی از طلابی که ازدواج کردند بعدها همسرانشان اجازه ملبس شدن به آنها را ندادند و در این مورد سخت مخالفت کردند... ولی اگر طلبه ملبس شد و با لباس روحانیت به خواستگاری رفت او را با همین وضع موجود و با همین هیأت می‌بینند و می‌پذیرند.[3]

نیز می‌فرمایند:

با خواندن زندگی­نامه علماء و فقهاء این مطلب به دست می­آید که ازدواج آن‌ها در زمانی بوده که یا مجتهد بودند و یا نزدیک به اجتهاد؛ مثلا حضرت آیت‌الله العظمی مرحوم بروجردی که در سن هفت سالگی طلبگی را شروع کردند و در 22 سالگی به فرمان پدر و اصرار ایشان ازدواج کردند ... یعنی 15 سال درس طلبگی را خوانده‌اند و سپس ازدواج کرده‌اند. همچنین حضرت آیت الله العظمی مرحوم سید علی موسوی بهبهانی که در سن 24 سالگی به درجه اجتهاد رسید و در همین سن ازدواج کردند و همین طور حضرت آیت‌الله العظمی سید علی یثربی کاشانی بعد از مراجعت از نجف در حالی که مجتهد بودند در سن 29 سالگی ازدواج کردند و همین طور حضرت آیت‌الله العظمی مرحوم امام خمینی [v] در حالی که در قم مدرّس فلسفه و اخلاق بودند در سن 28 [یا 29] سالگی ازدواج کردند.[4]

همچنین، خود آیت الله مجتهدی v نیز در 24 سالگی و در زمانی که مشغول کفایه بودند، ازدواج می‌کنند.[5]

بنابراین تا اینجا و از سیره علمای سلف چنین استفاده می‌شود که ایشان غالبا پس از اتمام دروس مقدمات و سطح و پس از رسیدن به پختگی لازم علمی اقدام به تشکیل زندگی مشترک می‌نموده‌اند و ضمن که اغلب طلاب در دوران گذشته از سنین پایین دروس حوزه را شروع می‌کرده‌اند.

آیت الله مکارم شیرازی در پاسخ به پرسشی در زمینه سن مناسب ازدواج طلاب می‌فرماید:

واقع امر این است که نمی‌توان برای ازدواج سن خاصی را تعیین کرد، چون اشخاص متفاوتند. بعضی ازدواج در سنین پایین را برای خودشان ضروری می‌بینند و احساس می‌کنند بدون ازدواج به گناه می‌افتند. این دسته باید زودتر ازدواج کنند و بیشتر به تحصیلاتشان بپردازند... به طور کلی توصیه من این است که اگر ضرورتی احساس نمی‌کنند و می‌توانند خود را کنترل کنند، بگذارند حداقل پایه ششم طلبگی را به پایان رسانند و سپس ازدواج کنند. غیر از موارد استثنایی و ضروری، ازدواج قبل از پایان پایه ششم چندان مناسب نیست.[6]

آیت الله مصباح یزدی نیز در این باره چنین می‌فرماید:

اگر بخواهیم فرمول واحدی ارائه دهیم که در چه زمانی و با چه شرایطی یک طلبه باید ازدواج کند، کار آسانی نیست. برای این که شرایط زندگی افراد فرق دارد، موردی که می‌خواهد با او ازدواج کند تفاوت می‌کند، شرایط مزاج و سن افراد متفاوت است. ... در هر صورت برای ازدواج، هم باید سن را در نظر گرفت و هم وضع مزاج افراد را. بعضی‌ها مزاجشان طوری است که تحت فشار غریزه هستند و اگر پاسخ مناسبی به آن ندهند ممکن است به بیماری‌هایی مبتلا شوند. مورد ازدواج هم فرق می‌کند. یک موردی ممکن است سختی‌ها و کمبودهای زندگی را به راحتی تحمل کند، خود را با زندگی ساده طلبگی وفق دهد، دلش می‌خواهد با یک طلبه ازدواج کند، چون زندگی با او را دوست دارد. چنین موردی حتی می‌تواند کمک بزرگی برای بهتر درس خواندن یک طلبه باشد. بر عکس، یکی هم از این گونه زندگی اصلا خوشش نمی‌آید، اگر ازدواج کند ممکن است بیشتر وقتش به بگو مگوهای خانوادگی بگذرد...  و چنین ازدواجی قطعا مانع درس خواندن است... اگر مانع می‌شود [این ازدواج] مذموم است؛ چون فرض ما این است که تحصیل، تدریس، تبلیغ دین و سایر وظایف روحانیت از واجبات است. پس امور عادی زندگی، که حداکثر استحباب دارد، اگر مانع تکلیف واجب بشود صحیح نیست. ... در شرایط عادی اگر کسی بتواند در این نظام طلبگی ما، پس از پایان دوره سطح ازدواج کند بهتر است. ولی اگر زودتر احساس نیاز می‌کند و می‌ترسد به گناه بیفتد، مورد مناسبی هم پیدا شد، نباید ازدواج را به تعویق بیاندازد.[7]

آیت الله بنابی نیز در خصوص ازدواج طلاب می‌فرمایند:

اصل ازدواج علاوه بر مشروعيت آن در كتاب و سنت، امري عقلايي است. آيات كريمه قرآن و احاديث فراواني از معصومينD در ترغيب به نكاح وارد شده است. اما نسبت به طلبه يك نظر تفصيلي دارم كه به قرار زير است:

1. اگر طلبه[ی مقدمات] در شرايطي واقع شده كه غير از ازدواج، براي تزكيه و پرهيز از معصيت راهي ندارد، من به اين عده مي‌گويم: درس خواندن براي شما حداكثر واجب كفايي است، اگر نمي‌تواني درس بخواني، لاأقل ديانت خود را حفظ كن و اگر لازمه ازدواج اين است كه طلبگي را ترك كني، ترك كن و با ازدواج تقواي خويش را حفظ نما.

2. اما اگر در اين حد ضرورت نداشته باشد، طوري كه اگر ازدواج نكند، حداكثر در سختي خواهد افتاد اين عده سه نوع هستند:

الف. اگر از نظر معاش تأمين هستند؛ حال يا از حمايت‌هاي خانواده برخوردارند و يا خودشان اندوخته‌اي دارند، به آنها مي‌گويم كه ازدواج براي شما مانعي ندارد.

ب. ممكن است از لحاظ مالي تامين نباشد، اما يك روحيه‌ی توكل قوي در او باشد و بتواند در مقابل كمبودها و مشكلات ايستادگي كند. به آيات شريفه ذيل واقعا ايمان داشته باشد:‌ «ومن يتوكل علي الله فهو حسبه»[8] و «والله خير الرازقين»[9]. به اين شخص هم مي‌گويم ازدواج بكن. خداوند ان شاء‌الله تو را اداره خواهد كرد. آيه شريفه مي‌فرمايد: «وَ أَنْكِحُوا الْأَيامى مِنْكُمْ وَ الصَّالِحِينَ مِنْ عِبادِكُمْ وَ إِمائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَراءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ ».[10]

اِغناء هم از راه‌هاي گوناگوني صورت مي‌پذيرد؛ براي يك عده من حيث لا يحتسب  است و در روايت شريفه‌اي وارد شده كه خداوند روزي طالب علم را بالخصوص تضمين كرده است؛ چرا كه طالب علم به همه چيز پشت پا زده و سرمايه‌ي عمر و جواني‌اش را براي تحصيل علوم ديني صرف كرده، خداوند نيز مسلماً من حيث لا يحتسب از او حمايت خواهد نمود.

ج. يك عده هم هستند كه نه از نظر معاش تأمين‌اند و نه آن روحيه‌ي توكل را در حد مطلوبي دارند. سعي ما اين است كه چنين اشخاصي را از ازدواج منصرف كنيم. متاسفانه اين عده با چيدن صغري و كبري، ازدواج را براي خودشان واجب مي‌كنند و پس از ازدواج با مشكلات و سختي‌هاي فراواني رو به رو مي‌شوند و گاهي به زمين و زمان بدبين  شده و در اين راه عزت نفسشان را از دست مي‌دهند.

3. اگر ازدواج نه در حد وجوب است و نه طوري است كه ازدواج نكردن مايه‌ي عسرو حرج  بوده باشد، نظرم چنين است: مادامي كه سطوح عاليه تمام نشده ازدواج نكند. حتي برخي از بزرگان مي گويند: مادامي كه طلبه مجتهد و اهل نظر نشده است، ازدواج نكند . بنده هم مي‌گويم : اقلاً تا وقتي كه رسائل و مكاسب را تمام نكرده است، ازدواج نكند... و اگر كمي از گفته خود برگرديم، حداقل تا زماني كه پايه ششم را تمام نكرده است، ازدواج نكند. البته ما من عام الا و قد خص![11]

حاصل سخن اینکه: طلبه اگر احساس نیاز به ازدواج کرد و با تأخیر در این امر خوف افتادن در گناه برای او می‌رود، ازدواج بر او واجب می‌شود و باید ازدواج کند. این واجب الهی طلبه و غیر طلبه نمی‌شناسد و حکمی فراگیر برای همه‌ی مکلفین است. البته در صورت ازدواج، لازم است نسبت به تحصیل اهتمام و جدیت بیشتری به خرج داده و بکوشد اداره زندگی و برنامه‌های درسی را توأمان پیش ببرد؛ به طوری که ازدواج مانع تحصیل او نشود و هم‌چنین هنگام ازدواج، با همسرش درباره ادامه تحصیل و فعالیت‌های علمی خود شرط کند.

اما اگر چنین خوفی نمی‌رود، بسیاری از اساتید و بزرگان حوزه بر این باورند که طلبه تا اتمام لمعتین با تحمل اندکی سختی لازم است ازدواج را به تأخیر بیاندازد و معتقدند ازدواج طلاب قبل از درآمدن از آب و گِل طلبگی و افتادن در مشکلات و گرفتاری‌های زندگی مشترک، آنها را از طی مدارج بالای علمی و کسب کمالات معنوی باز می‌دارد.

طلبه‌ای که در سال‌های ابتدایی تحصیل ازدواج می‌کند، اگر از سوی خانواده حمایت مالی نشود، ناچار است که برای اداره زندگی بخش زیادی از وقت مفید خود را صرف کسب روزی حلال کرده و بخش دیگری را صرف گرفتاری‌های خانه و همسر و فرزند کند. طلبه با صرف وقت برای معاش و خانواده، دیگر توان و حوصله و تمرکزی برای مطالعه و مباحثه و شرکت در کلاس نخواهد داشت و گاهی همین امر موجب دل‌سردی، سرخوردگی و نا امیدی و منجرّ به ترک تحصیل و رها کردن طلبگی می‌شود.

دل‌سوزی بزرگان حوزه از این باب است که طلاب بتوانند بخشی از راه طولانی طلبگی را در دوران مجردی و با حداکثر ظرفیت و توان و به سرعت بپیمایند و زمانی که شرایط لازم برای تدریس، تبلیغ و ورود به عرصه فعالیت های طلبگی برایش فراهم شد، اقدام به ازدواج کنند.

 

 


 

[1]. در ازدواج‌های زودهنگام بیشتر افراد بر اساس احساسات و هیجانات ازدواج می‌کنند و عقلانیت در این نوع ازدواج‌ها نقش کمتری دارد. در نتیجه با افزایش سن زوجین، احتمال طلاق افزایش می‌یابد.

[2]. شهید ثانی، زین الدین بن علی؛ منیه المرید فی آداب المفید و المستفید؛ تحقیق رضا مختاری؛ قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1409ق، ص228.

[3]. برخوردار فرید، شاکر؛ آفات الطلاب، تهران: لاهوت، 1387، ص 43-44.

[4]. همان، ص45 و 46.

[5]. همان، ص 46.

[6]. وافی، نسیم هدایت (رهنمودهای بزرگان به طلاب جوان)؛ قم: شفق، 1388، ص 484.

[7]. همان، ص 486 و 487.

[8]. و هر کس بر خدا اعتماد کند، پس او برای وی بس است. (طلاق، آیه 3)

[9]. و خدا بهترین روزی دهندگان است. (جمعه، آیه 11)

[10]. بیهمسران خود و غلامان و کنیزان درستکارتان را همسر دهید. اگر تنگدست باشند خداوند آنان را از فضل خویش بینیاز خواهد کرد و خدا گشایشگر داناست. (نور، آیه 22)

[11]. با اندکی تلخیص و ویرایش به نقل از سایت مدرسه علمیه حضرت ولی عصر (عج) شهرستان بناب:  http://hawzahbonab.com.

اين اصطلاحات هر چه زيادتر شود، اگر با تهذيب و تقوى همراه نباشد، به ضرر دنيا و آخرت جامعه مسلمين تمام مى‏شود... علم توحيد هم اگر با صفاى نفس توأم نباشد، وبال خواهد بود.

اوقات شرعی